EEN KORTE BESCHRIJVING VAN DE GEOLOGISCHE ONTSTAANSWIJZE VAN IJSLAND IN DE ATLANTISCHE OCEAAN

Deze pagina is nogal technisch. Als je dit wil overslaan en direkt de pagina's over de beschrijving van de landschappen middels virtuele toers klik dan hier: De Noord-Zuid toer door het midden van IJsland. De noord-Zuid toer langs de west- en oostkust komen later nog.

DE MID-ATLANTISCHE VULKANISCHE BREUKZONE
Door het midden van de Atlantische Oceaan tussen Europa/Afrika aan de ene kant en Noord-, Centraal-, Zuidamerika aan de andere kant loopt diep onder de oceaan een serie spleetvulcanen. Vanuit hier wordt bijna continu lava opgehoest uit lagere lagen van de aarde die naar het oosten en westen weggedrukt worden door volgende erupties. Dit leidt ertoe dat Europa/Afrika en de Amerka's van elkaar wegdrijven over het vloeibare deel van het binnenste van de aarde. En IJsland is daar de schuld van... Dit is natuurlijk een grapje maar er ligt toch nog een diepere waarheid. Om dit te begrijpen eerst iets over mantelpluimen.

MANTEL PLUIMEN
Het gebied onder de atmosfeer van de aarde bestaat grofweg uit drie gedeeltes. De oppervlakte bestaat uit rots-achtig materiaal (dan wel sedimenten, verweerde gronden) Dit is de korst van de aarde. Echter, ongeveer 80% bestaat uit water (meest diepe oceanen). hoe zit het daar met de korst? Die is er ook onder de zeeën maar die is maar erg dun - de korst van de kontinenten is veel dikker. Onder de korst ligt de mantel van de planeet aarde. Dit bestaat uit hete vloeibare gesteentes. Het binnenste deel is de kern van de aarde die bestaat uit een Nikkel-IJzer bol rond het midden van de aarde. De temparatuur is hier verschrikkelijk heet - te vergelijken met de temparatuur van de zon! Hete lichamen willen hun hitte uitstralen naar buiten. Je zou verwachten dat dit gelijkmatig gebeurt langs de grens van de mantel en de korst. Dit blijkt echter niet het geval. In de mantel vinden stromingen plaats waarbij op sommige plaatsen zeer hete stromen uit diepere lagen van de mantel naar boven stijgen. Elders stromen de vloeibare gesteentes langs de oppervlakte van de grenslaag of verdwijnen weer naar diepere delen van de aarde. Waar de stroming van heet mantel-materiaal naar boven plaats vindt worden mantelpluimen genoemd. Geologen hebben vele mantelpluimen gevonden. Mantelpluimen liggen echter vaak nog vrij diep waardoor er aan de oppevlakte weinig van te merken valt. De twee bekenste mantelpluimgebieden zijn Hawaii en IJsland. Hawaii verschilt doordat de korst beweegt over de mantelpluim. Gevolg is dat in de tijd steeds nieuwe vulkanische eilanden gevormd worden. IJsland is een ander verhaal. De korst beweegt hier niet over de mantelpluim zodat deze midden boven IJsland blijft. Maar het gevolg is wel dat de aardkosrt daar gebroken werd toen de mantelpluim tot stand kwam. Deze breuk leidde vervolgens tot een grote scheur in wat ooit het noordelijke oerkontinent was (Noord Amerika-Eurazie) en het zuidelijke oerkontinent (Afrika-Zuid Amerika) . De scheur leidde tot de mid-Atlantische breuk en het uiteendrijven van de Amerika's en Eurazie-Afrika. IJsland echter bleef precies bovenop het mid-Atlantisch rif liggen omdat zij ontstaan was uit de mantelpluim die het mid-Atlantisch scheur veroorzaakt had (zie het als een bol die van binnuit door een potlood opengebroken werd waardoor een scheur in de bol ontstond). Zie hier de diepere betekenis dat IJsland de oorzaak was voor het uiteendrijven van Amerika en Europa. Het hieronderstaande figuur illustreerdt dit proces en de plaats van IJsland hierin..

Deze figuur laat zien dat de mid-Atlantische breuk dwars door IJsland zou moeten lopen. En dat is ook zo! De mantelpluim onder IJsland is de rode bol onder IJsland. Doordat vulkanisme in het midden plaats vindt (er is ook een aftakking van dit systeem naar het zuidwesten) zijn de jongste gebieden (in geologisch opzicht) in het midden van IJsland. Naar het oosten en westen worden de vulkanische gesteenteformaties steeds ouder (de breuk leidt er immers toe dat er een beweging is in de tijd vanuit het midden naar buiten. Als gezegd het is iets ingewikkelder.. Er is dus een active vertakking vanuit de hoofdbreuk in de richting van Reykjavik (Reykjavik in het IJslands betekent hete bronnen bij een baai van de zee). Een andere westwaartse aftakking leidt naar het Snaefellsnes schiereiland. Echte vulkanen zijn hier nu gedoofd maar hete bronnen bestaan nog wel langs deze tak. Aan het eind van het schiereiland licht de gedoofde stratovulkaan Snæfelsness. Deze vulkaan was voor Jules Verne de inspiratie om zijn SF-verhaal "Reis naar het Midden van de Aarde".